1. โรคเอดส์มีกี่ระยะ และในแต่ละระยะมีอาการอย่างไร ?

          ที่เรียกกันติดปากมีด้วยกัน 3 ระยะ

ระยะที่ 1

          ระยะที่ไม่ปรากฏอาการ (Asymptomatic stage or Carrier stage) หรือเรียกว่า ระยะติดเชื้อโดยไม่มี อาการ คนไข้จะไม่มีอาการผิดปกติใด ๆ เลย สุขภาพจะแข็งแรงสมบูรณ์เหมือนคนปกติทุกประการ แต่อาจจะเจ็บป่วย เล็ก ๆ น้อย เช่นเดียวกับคนปกติอื่น ๆ เช่น เป็นไข้หวัด ซึ่งจะหายได้เป็นเหมือนคนปกติทั่วไป บางคนอาจจะอยู่ใน ระยะนี้ไป 2-3 ปีก่อน ที่จะเข้าสู่ระยะต่อไป แต่บางคนก็อาจจะไม่มีอาการอยู่นานถึง 10-15 ปี หรือนานกว่านั้นก็ได้ โดยเฉลี่ยประมาณ 7-8 ปี คนไข้ทุกรายที่อยู่ในระยะนี้สามารถแพร่เชื้อให้กับบุคคลอื่น ๆ ได้

ระยะที่ 2

         ระยะมีอาการสัมพันธ์กับเอดส์ (AIDS Related Complex หรือ ARC) ระยะนี้นอกจากผลการตรวจ เลือดจะให้ผลบวกแล้ว ยังต้องมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่างต่อไปนี้ปรากฏให้เห็นด้วยเช่น

1. ต่อมน้ำเหลืองโตหลายแห่งติดต่อกันเวลานานกว่า 3 เดือน

2. น้ำหนักตัวลดลงอย่างรวดเร็ว (มากกว่า 10% ของน้ำหนักตัวใน 1 เดือน)

3. อุจจาระร่วงเรื้อรังเป็นเวลานานเกิน 1 เดือน โดยไม่ทราบสาเหตุ

4. มีฝ้าขาวที่ลิ้นและในลำคอ

5. มีไข้เรื้อรังโดยไม่ทราบสาเหตุ

6. มีการติดเชื้อแทรกซ้อนที่ไม่ร้ายแรง เช่น โรคเริมที่ไม่ลุกลาม เป็นงูสวัดที่ผิวหนัง เป็นวัณโรคชนิดไม่แพร่กระจายเป็นต้น ระยะนี้อาจจะอยู่ได้นานหลายปี แต่ต่อมาคนไข้เกือบทั้งหมดจะเปลี่ยนกลายเป็นระยะเอดส์เต็มขั้นต่อไป
   

ระยะที่ 3

           ระยะเอดส์เต็มขั้น หรือเรียกว่าระยะโรคเอดส์ ระยะนี้เป็นระยะที่ภูมิต้านทานของร่างกายถูกทำลาย ลงมาก จนถึงจุดวิกฤติซึ่งร่ายกายไม่สามารถป้องกันตนเองจากการติดเชื้อชนิดอื่น ๆ แม้แต่เชื้อที่ตามปกติไม่สามารถ ทำอันตรายคนปกติได้เรียกว่า เชื้อฉวยโอกาส เนื่องจากเม็ดเลือดขาวถูกทำลายไปจนเหลือน้อยหรือเกือบหมดไป การ ติดเชื้อก็แล้วแต่ว่าจะเป็นการติดเชื้อในระบบใดเช่น

1. ถ้าเป็นปอดบวมจากเชื้อ Pneumocystis carinii ก็จะมีไข้ ไอ หอบ เจ็บหน้าอก

2. ถ้าเป็นเชื้อราของระบบทางเดินอาหารก็จะมีอาการเจ็บคอ กลืนลำบาก

3. ถ้าเป็นสมองอักเสบจากเชื้อ Cryptococcus ก็จะมีอาการไข้ ปวดศีรษะมาก คอแข็ง

4. ถ้าเป็นโรคเอดส์ ของระบบประสาทโดยตรง ก็จะมีอาการความจำเสื่อม สติฟั่นเฟือน ซึมเศร้า สมองเสื่อม แขนขาชาหรืออ่อนแรงชักกระตุก

5. บางรายอาจมีมะเร็ง บางชนิด เช่น มะเร็งหลอดเลือด หรือ Kaposi’s sarcoma โดยปรากฏเป็นจ้ำสีม่วงแดงคล้ำ ๆ ตามผิวหนังมะเร็งต่อมน้ำเหลือง (Lymphoma) พบเป็นก้อนโตตามที่ต่าง ๆ ของร่างกายเป็นต้น

6. เมื่อเข้าสู่ระยะที่ 3 นี้ส่วนใหญ่จะเสียชีวิตในเวลาไม่นานนัก โดยทั่วไปจะมีชีวิตอยู่ได้อีกเพียง 1-2 ปี โดยเฉลี่ย

2. เมื่อปรากฏอาการของโรคเอดส์แล้ว จะมีทางกลับไปสู่ระยะไม่มีอาการหรือไม่ ?

           คนที่มีอาการของโรคเอดส์แล้ว หากได้รับการรักษาด้วยยารักษาโรคเอดส์หรือยารักษาอาการนั้น ๆ ก็สามารถที่จะกลับ ไปสู่สภาวะที่ไม่มีอาการได้ แต่เรายังคงเรียกผู้นั้นว่าอยู่ในระยะ ARC หรือ AIDS เหมือนเดิม

3. คนที่ติดเชื้อเอดส์ต้อง “กลายเป็นเอดส์” ทุกคนหรือไม่ ?

           แต่เดิมแพทย์ส่วนใหญ่เคยเชื่อกันว่า เมื่อติดเชื้อเอดส์แล้วในที่สุด ทุกคนจะต้องกลายเป็นเอดส์ไม่ช้าก็เร็ว และเมื่อกลายเอดส์แล้วก็จะเสียชีวิตในเวลาไม่นาน ปัจจุบันความเชื่อดังกล่าวพบว่า มีคนที่ได้รับเชื้อเอดส์มีชีวิตมากกว่า 10-15 ปี ที่ไม่มีอาการของเอดส์ปรากฏแต่อย่างใด (เรียกว่า Non-progressive long term Survivous) เชื่อว่าคนเหล่านั้นอาจมีกลไก อะไรบางอย่างในร่างกายทำให้เชื้อ “สงบนิ่ง” ไม่ทำอันตรายต่อร่างกายของคนเหล่านั้น